1. Ana Sayfa
  2. Şiir
  3. Kara Delik Nedir?- Hakkı Buğra Köse
reaksiyion-alkis

Kara Delik Nedir?- Hakkı Buğra Köse

Kara Delik Nedir?- Hakkı Buğra Köse

Kara delik, büyük kütleli yıldızların süpernova patlaması gerçekleştirmesi sonucunda oluşan, bilinen en sıkışık (kompakt) gök cismidir. Olay ufku denilen yüzeyinde öylesine güçlü bir çekime sahiptir ki bu noktadan ışık dahi kaçamaz. Işığın kaçamaması sebebiyle bir renkleri veya ışıtmaları yoktur ve bu nedenle kara olarak adlandırılırlar.

Kara Deliklerin Oluşumu, Büyümesi ve Yok Oluşu

Kara deliklerin varlıkları ilk olarak genel görelilik teorisi tarafından öngörülmüştür. Genel göreliliğe göre, yeterince sıkışık (kompakt) bir cisim, uzay-zamanı bir kara delik oluşturacak kadar bükebilir. Burada kara deliğin oluşmasından kasıt, merkezden belirli bir uzaklıktaki sınırda kaçış hızının ışık hızına eşit bir uzay-zaman deformasyonu oluşmasıdır. Uzay-zaman deformasyonu diyoruz, çünkü kara delikler doğrudan gözlenemediğinden dolayı, onların (varsa) nelerden oluştuğunu bilmiyoruz. Fakat bildiğimiz ve son derece emin olduğumuz şey, orada böylesine bir uzay-zaman deformasyonu olduğudur.

Kara delik, bir cisim kendi çekimine direnemeyip sürekli olarak çökmeye başlamasıyla oluşur. Bu durum, yıldızlar yakıtlarını tüketmeye başladıklarında ortaya çıkar. Hidrostatik denge yavaş yavaş bozulmaya başlar. Yıldızın sahip olduğu basınç, içteki nükleer reaksiyonların sona ermeye başlamasıyla birlikte, yıldızın kendi kütlesine direnemez ve kendi üstüne doğru çöker. Bu noktada yıldızın durabileceği iki durak vardır. Yıldızın kütlesine bağlı olarak gezegenimsi bulutsu oluşturup geriye bir beyaz cüce bırakabileceği gibi, bir süpernova patlaması geçirip geriye nötron yıldızı da bırakabilir. Eğer yıldızın kütlesi 40 Güneş kütlesinden fazlaysa kara delik oluşabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, yıldızın kütlesinin tamamının kara deliği oluşturmadığıdır. Önemli bir kısmı süpernova patlaması ve ışıma olarak dış ortama salınır.

İlksel Kara Delikler

Bir kara deliğin oluşum için çok yüksek yoğunluklu bir ortam gereklidir. (bu her ne kadar tek şart olmasa da) Günümüzde bu durum, büyük kütleli yıldızların çekirdeklerinde gerçekleşebilse de Büyük Patlama’dan bildiğimiz üzere, evrenin başlangıç dönemlerinde de böylesine yoğun ortamlar bulunmaktaydı. Evrenin ilk dönemlerinde oluşan ve genellikle aşırı düşük kütleleri sebebiyle normal şartlarda varlığını sürdüremeyecek bu kara deliklere ilksel kara delikler denmektedir. Yapılan çalışmalar, ilksel kara deliklerin kütlesinin Planck kütlesi ile binlerce Güneş kütlesi mertebesinde olabileceğini göstermektedir.

 

 

 

 

Yorum Yap

Yorum Yap